Uwzględnianie potrzeb studentów z niepełnosprawnościami

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

Na naszej Uczelni studiuje łącznie ponad 350 studentów z niepełnosprawnościami. Często ich stałe lub długotrwałe naruszenie sprawności organizmu stanowi rzeczywistą przeszkodę w pełnym udziale w aktywnościach akademickich. Dążenie do pełnej dostępności procesu dydaktycznego wiąże się ściśle z adaptacją programów zajęć do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Jednak nie zawsze zdajemy sobie sprawę z istnienia takich potrzeb oraz tego jakże ważne jest ich respektowanie w procesie wyrównania szans w zdobywaniu wiedzy studentów z niepełnosprawnościami. Poniżej przedstawiamy ogólne wskazówki jak postępować w różnych przypadkach niesprawności. Zapraszamy do zapoznania się z nimi.

STUDENCI Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ RUCHOWĄ

  • W trakcie porozumiewania się ze studentem na wózku dobrze jest przyjąć pozycję umożliwiającą kontakt wzrokowy. Nie powinno się prowadzić konwersacji z pozycji stojącej, patrząc na rozmówcę z góry.
  • Jeśli student, oprócz trudności w poruszaniu się, ma także trudności z mówieniem, należy poświęcić czas na zrozumienie jego wypowiedzi. Osoba prowadząca zajęcia może powtórzyć fragment wypowiedzi studenta, który zrozumiała. O wszelkich niejasnościach należy informować studenta wprost. ZAWSZE trzeba brać pod uwagę fakt, że student z trudnościami w mówieniu może potrzebować więcej czasu na swoją wypowiedź.
  • W czynnościach związanych z mówieniem i poruszaniem się pozwólmy studentowi ustalić jego własne tempo.
  • Wózek osoby z niepełnosprawnością powinien być postrzegany jako indywidualna pomoc rehabilitacyjna, nie zaś jako dodatkowe utrudnienie. Wózek stanowi fragment przestrzeni osobistej osoby z niepełnosprawnością, dlatego nie należy się na wózku opierać, dotykać go, ani też popychać, chyba że zostaniemy o to poproszeni.
  • Fizyczny dostęp do sali wykładowej jest pierwszą barierą, na jaką student może trafić. Nie odnosi się to wyłącznie do dostępności konkretnych budynków lub sal. Nieodśnieżony chodnik, brak możliwości dojazdu, zajęte miejsce parkingowe przeznaczone dla osób z niepełnosprawnościami czy niesprawne urządzenia (np. winda, podnośnik) mogą być powodem spóźnienia studenta.
  • Jeśli sala wyznaczona do poprowadzenia zajęć, ze względu na swą lokalizację, jest niedostępna dla studenta z niesprawnością narządu ruchu, należy możliwe najszybciej zgłosić tę sytuację w dziekanacie, prosząc o zmianę sali. Warto skontaktować się także z Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych. Jeśli to możliwe, student na wózku nie powinien siedzieć na końcu sali. Dobrze jest zaplanować ustawienie sali tak, by mógł wraz z innymi osobami brać aktywny udział w zajęciach. Osoby z niepełnosprawnościami powinny brać udział także w zajęciach poza uczelnią, takich jak praktyki, hospitacje, wyjścia w teren itp. W tym celu należy zorganizować potrzebną pomoc (np. transport), zgłaszając potrzebę z odpowiednim wyprzedzeniem w BON.
  • W przypadkach prac wymagających studiów bibliotecznych zalecana jest duża elastyczność w wyznaczaniu terminów ich oddawania. Studentom z dysfunkcją ruchu prace takie mogą zająć dużo więcej czasu niż pozostałym, co wiąże się z problemem dostępności do bibliotek, a w odniesieniu do osób z niesprawnością rąk - z wolniejszym tempem pracy z książką i tempem pisania.
  • W odniesieniu do studentów z niesprawnością rąk przy wszystkich pracach pisemnych należy uzgodnić formę ich realizacji oraz indywidualnie ustalić potrzebny studentowi czas. W przypadku egzaminów i kolokwiów student może preferować pisanie na komputerze. W tej grupie niesprawności jako podstawowe dostosowanie zalecane jest przedłużenie czasu pisania. Nie jest to forma uprzywilejowania, lecz wyrównania szans. W razie jakichkolwiek wątpliwości co do formy pomocy, warto pytać o to wprost osobę zainteresowaną.
  • Należy przestrzegać zasady anonimowości, tzn. nie wskazywać na niesprawność studenta oraz nie informować grupy o dostosowaniach, z jakich student korzysta z powodu swej niesprawności.

STUDENCI NIESŁYSZĄCY LUB SŁABOSŁYSZĄCY

  • Osoba prowadząca zajęcia powinna zadbać o stałą widoczność swojej twarzy w celu umożliwienia osobom głuchym i niedosłyszącym odczytywania mowy z ust. Nie należy przemieszczać się po sali w trakcie wykładu oraz mówić, będąc odwróconym plecami do sali (np. podczas zapisywania informacji na tablicy).
  • Nie należy przesadnie artykułować dźwięków, gdyż nasz przekaz może zostać silnie zniekształcony. Dobrze jest natomiast, jedynie nieznacznie, zwolnić tempo wypowiedzi w porównaniu z mową naturalną.
  • W komunikacji z osobami głuchymi szczególną rolę odgrywa kontakt wzrokowy, dlatego w rozmowie należy zadbać o jego utrzymanie. Przeniesienie wzroku z twarzy na jakiś punkt w przestrzeni wywołuje naturalną reakcję naszego rozmówcy, czyli podążenie wzrokiem i przerwanie toku rozmowy.
  • W przypadku głuchego odbiorcy nie należy mówić szczególnie głośno, ponieważ nie wpływa to na jakość odbioru komunikatu.
  • Źródło światła (słońce, okno) nie powinno znajdować się za plecami osoby mówiącej, gdyż może oślepiać i w ten sposób uniemożliwiać odczytywanie wypowiedzi z ust.
  • Aby zwrócić na siebie uwagę studenta, należy dotknąć jego ramienia lub przedramienia. W żadnym wypadku nie należy dotykać głowy, dłoni, nóg ani żadnej części klatki piersiowej.
  • Jeśli odległość nie pozwala na bezpośredni kontakt, można dynamicznie zamachać ręką lub poprosić osobę stojącą bliżej, aby pomogła nam zwrócić uwagę studenta. Za niedopuszczalne uważa się tupanie, krzyczenie, czy też uderzanie ręką w stół.
  • W celu skupienia na sobie uwagi większej grupy osób głuchych praktykowane jest szybkie zapalenie i zgaszenie światła.
  • Osoby głuche i niedosłyszące dosyć dobrze radzą sobie w sytuacji komunikacyjnej „jeden na jeden", jednak w dużej grupie często nie radzą sobie i nie mogą nadążyć za kolejnymi uczestnikami rozmowy. Należy wtedy streścić dyskusję lub skorzystać z pomocy tłumacza języka migowego, a jeśli to możliwe, ustawić krzesła w okręgu.
  • Ważne informacje najlepiej jest przekazywać bezpośrednio - w formie pisanej, mówionej lub miganej.
  • Aby umożliwić głuchemu lub niedosłyszącemu studentowi pełny odbiór wykładu, można skorzystać z pomocy tłumacza języka migowego lub zezwolić na nagrywanie zajęć w celu sporządzenia ich zapisu przez osobę słyszącą. W większości przypadków najlepszym rozwiązaniem jest przekazanie studentowi streszczenia wykładu, które może sam uzupełniać w trakcie jego trwania.
  • Głusi studenci właściwie nie mają trudności z korzystaniem z podręczników akademickich. Należy jedynie udostępnić im odpowiednio wcześniej listę lektur, gdyż niektórzy mogą potrzebować więcej czasu na ich przeczytanie.
  • Głuchota nie wpływa na stopień inteligencji.
  • Osobie głuchej lub niedosłyszącej często niezręcznie jest przyznać, że przekaz osoby prowadzącej zajęcia jest dla niej nieczytelny. Dobrze jest upewnić się, czy wybrany sposób komunikowania się jest wystarczająco zrozumiały.
  • Zarówno osoby niedosłyszące, jak i głuche mogą brać udział w lektoracie języka obcego, należy zdać sobie jedynie sprawę z tego, że znajomość języków obcych oparta jest na tekście pisanym. Dysfunkcje słuchowe istotnie utrudniają głuchym możliwość opanowania języka obcego w fonicznej formie. Jednakże predyspozycje do opanowania mowy są indywidualne i niektóre osoby niedosłyszące będą w stanie nauczyć się mówić w obcym języku.
  • Forma egzaminu: pisemna, mówiona czy z udziałem tłumacza języka migowego, powinna być indywidualnie dostosowywana w zależności od preferencji studenta.
  • Podstawowym problemem osób głuchych i niedosłyszących jest bardzo zróżnicowana sprawność posługiwania się językiem polskim. Mają oni głównie kłopoty ze zrozumieniem zarówno słownictwa podstawowego, jak i specjalistycznego. Najlepszą formą wyjaśnienia jest posłużenie się kilkoma przykładami zastosowania danej formy językowej.
  • Osoby głuche i niedosłyszące mogą mieć niepełną ogólną wiedzę o świecie w związku z ograniczonym dostępem do informacji. Głuchy student może więc nie posiadać wiedzy na temat zasad studiowania i zwyczajów panujących na uniwersytecie. Dlatego zaleca się, aby wyjaśnić głuchemu studentowi kanon zachowań i zwyczajów uczelni. Warto podkreślić, że dotyczą one wszystkich studentów, a nie tylko jego osoby. Chcąc usamodzielnić takiego studenta, należy pokazać mu tablice informacyjne, sekretariat oraz inne ważne miejsca na uczelni. Studentom z dysfunkcją słuchu należy umożliwić zachowanie anonimowości.

STUDENCI NIEWIDOMI LUB SŁABOWIDZĄCY

  • Wchodząc do pomieszczenia, w którym znajduje się student niewidomy, warto zasygnalizować swoją obecność, najlepiej przedstawiając się. Nie należy oczekiwać, że student sam zorientuje się, kto wszedł do sali. Wbrew powszechnym opiniom osoba niewidoma nie zawsze rozpoznaje rozmówcę po głosie, nawet jeśli jest to ktoś często przez nią spotykany. W rozmowie, w której uczestniczy więcej osób (np. w dyskusji podczas zajęć), zwracając się bezpośrednio do studenta niewidomego lub słabowidzącego, dobrze jest to wyraźnie, słownie zasygnalizować, np. wymieniając jego imię. Ponadto należy wziąć pod uwagę fakt, że wszystkie informacje przekazywane niewerbalnie są dla osoby z niesprawnym wzrokiem niedostępne. Z tego powodu tak istotne jest uzupełnianie komunikatów niewerbalnych informacją słowną.
  • Osoby niewidome i słabowidzące mogą czytać i nie ma powodu zwalniać ich z tego zadania. Niezbędne jest natomiast uwzględnienie faktu, że czytanie oznacza przetworzenie tekstu ze zwykłego druku na druk odpowiednio powiększony, nagranie dźwiękowe lub na plik tekstowy czytany za pomocą komputera. Wobec tego lista lektur musi być udostępniona jak najszybciej - w przypadku krótkich tekstów z wyprzedzeniem dwóch tygodni, w przypadku książek - co najmniej miesiąca. Przy przekazywaniu niewidomemu studentowi materiałów drukowanych należy zadbać o ich jakość. Mało czytelna kopia o niskim kontraście i rozmytej czcionce jest słabo rozpoznawana po zeskanowaniu i w związku z tym ostatecznie może być nieczytelna.
  • Materiały rozdawane podczas zajęć, np. ćwiczenia, kwestionariusze, powinny zostać przygotowane w formie dostępnej dla osoby niewidomej lub słabowidzącej - druk odpowiednio powiększony, wydruk brajlowski lub plik tekstowy. Rezygnacja z udostępnienia materiałów studentowi jest nieuzasadniona i prowadzi do wyłączenia go z pełnego udziału w zajęciach. W sytuacjach, gdy prezentacje graficzne lub wizualne stanowią zasadniczą część wykładu, należy stosować słowny opis wykorzystywanych materiałów. Warto szczególnie zwracać uwagę na to, by w trakcie prowadzonego wywodu stale opisywać elementy, do których osoba mówiąca się odnosi, np. zamiast "prosta łącząca te dwa punkty", lepiej powiedzieć "prosta łącząca punkty a i b", albo zamiast "ta krzywa w porównaniu z tą", lepiej użyć określenia "krzywa zmian temperatur w lipcu w porównaniu z krzywą zmian temperatur w grudniu" itp. Wskazane jest także, aby student miał możliwość zapoznania się z materiałem kilka dni przed zajęciami. Aktualnie możliwe jest już tworzenie wypukłych rysunków, które będą dużą pomocą dla studenta.
  • Gdy informacje zapisywane są na tablicy, trzeba zadbać o to, aby równocześnie dyktować je w całości. W niektórych przypadkach konieczne może być przygotowanie przez prowadzącego materiałów w formie dostępnej dla osoby niewidomej, np. jako pliku tekstowego. Bezpośrednia rozmowa ze studentem pozwoli na znalezienie i określenie najbardziej efektywnej drogi postępowania.
  • W związku z rozwojem specjalistycznych pomocy technicznych studenci niewidomi i słabowidzący mają obecnie możliwość przygotowywania prac w formie pisemnej. W pracach tych należy wymagać również poprawności ortograficznej, uszkodzenie wzroku nie jest bowiem żadną przeszkodą w opanowaniu ortografii. Zamieniając formę pisemną na ustną, zaczyna się bez powodu traktować studenta niewidomego czy słabowidzącego inaczej niż pozostałych. Prace przygotowywane poza zajęciami student powinien dostarczać w wersji czarnodrukowej. Wiedza studenta z niesprawnością wzroku powinna być sprawdzana tak samo jak wszystkich pozostałych. Zmniejszając wymagania, zakłada się, że ktoś niewidomy lub słabo widzący nie jest w stanie nauczyć się tyle, co osoba widząca. Takie postępowanie jest błędne i krzywdzące, gdyż obniżanie poprzeczki jest równoznaczne z niedocenianiem możliwości osoby niepełnosprawnej. Egzamin ustny może przebiegać bez zasadniczych modyfikacji, natomiast w wypadku egzaminu pisemnego stosowane są różne rodzaje udogodnień. Aby umożliwić niewidomemu studentowi złożenie podpisu, należy wskazać mu odpowiednie miejsce, nakierowując na nie jego rękę z długopisem.
  • Udział studentów niewidomych i słabowidzących w ćwiczeniach laboratoryjnych jest bardzo trudny. Optymalnym rozwiązaniem jest praca w zespołach. Inna możliwość to indywidualizacja programu studiów w taki sposób, by zastąpić zajęcia eksperymentalne teoretycznymi. Z doświadczeń wielu uczelni zagranicznych wiadomo, że ten model postępowania jest wyjątkowo skuteczny i efektywny.

STUDENCI Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI

  • Należy uszanować prawo studenta do nieujawniania choroby.
  • Należy umożliwić studentowi indywidualny kontakt, np. przy okazji zaliczenia materiału.
  • W niektórych przypadkach zalecane jest czasowe zmniejszenie wymagań bądź odroczenie na pewien czas trudnych, wymagających wysiłku zadań czy egzaminów.
  • Dobrze jest pomóc w rozplanowaniu pracy własnej studenta.
  • Należy zapewnić studentowi prywatność i dyskrecję w załatwianiu spraw związanych z chorobą.
  • Ważne jest zachęcanie chorych studentów do kontynuowania codziennych obowiązków, pomoc w skoncentrowaniu uwagi i mobilizowanie do działania poprzez dawanie bardzo konkretnych zadań do wykonania.
  • Ocena zadań powinna opierać się na faktach i posiadać czytelne dowody podważające negatywne myślenie studenta.
  • Jeżeli dany student ma problemy z wystąpieniami publicznymi, należy w miarę możliwości zastępować je formą pisemną lub pozwolić studentowi pozostać w trakcie wypowiedzi na swoim miejscu.

(Por. www.bon.uw.edu.pl/studiujemy_razem.html)