INSTYTUT GEOGRAFII

We wrześniu 1969 r. utworzono Wyższą Szkołę Nauczycielską a w jej strukturze Wydział Matematyczno-Przyrodniczy z Zakładem Geografii. Były to początki pierwszego akademickiego kształcenia nauczycieli geografii na poziomie wyższym zawodowym. Etap ten trwał 4 lata, do roku akademickiego 1973/74. W Zakładzie Geografii obowiązywał wtedy 3-letni, dwukierunkowy tok – geografia z wychowaniem obywatelskim. Studia takie (dzienne i zaoczne) ukończyło około 300 nauczycieli geografii i wychowania obywatelskiego. Najlepsi absolwenci kontynuowali studia uzupełniające na poziomie magisterskim w WSP w Krakowie.

Zakład Geografii WSN powstał na bazie dydaktyczno-materiałowej Wydziału Geograficznego Studium Nauczycielskiego. Organizację i kierownictwo powołanego Zakładu Geografii powierzono doc. dr J. Bartosikowi, nauczycielowi akademickiemu z Uniwersytetu Łódzkiego. Pierwsze lata istnienia Zakładu to rozbudowa istniejącej i budowa nowej bazy dydaktyczno-naukowej w budynku byłego Liceum Ogólnokształcącego, zajmowanego od 1971 także przez kierunek chemii. Okres tworzenia podstaw ośrodka geograficznego w Kielcach był trudny i ograniczał się głównie do prac organizacyjnych i dydaktycznych. Prace naukowo-badawcze były z konieczności na drugim planie. Realizowano je jedynie indywidualnie, dużym wysiłkiem poszczególnych pracowników. Pracownicy Instytutu zorganizowali w tym czasie 2 wyprawy naukowe; w 1973 r. do Afganistanu i w 1974 r. do Pakistanu i Indii. Kolejna wyprawa do Afryki przygotowana na rok 1981 nie mogła być zrealizowana. W tym okresie dwóch asystentów uzyskało stopień naukowy doktora. Kadra na początku 1973 r. liczyła 9 osób
(1 docent, 4 adiunktów, 3 asystentów, 1 asystent techniczny). W następnych dwóch latach powiększyła się o 10 asystentów, głównie pierwszych absolwentów geografii WSN, którzy ukończyli studia magisterskie uzupełniające w WSP w Krakowie. Od 1973 r. pracę na pół etatu podjął doc. dr hab. H. Jurkiewicz z Instytutu Geologicznego i dr J. Ziomek z Uniwersytetu Łódzkiego, dr J. Mityk powołany został na stanowisko docenta.

Kolejnym ważnym etapem w rozwoju kierunku geografia, po 4 latach jego istnienia, było nadanie Uczelni statusu Wyższej Szkoły Pedagogicznej z prawem nadawania absolwentom 4-letnich studiów tytułu magistra geografii (pierwsi absolwenci z tytułem magistra geografii opuścili uczelnię w 1977 r. – 61 osób w tym 22 absolwentów studiów zaocznych). Zakład Geografii połączono z Zakładem Biologii i utworzono Instytut Biologii i Nauk o Ziemi. Dyrektorem został biolog doc. dr hab. J. Stanisławski, zastępcą geograf doc. dr S. Lipko, doc. J. Bartosik został Dziekanem Wydziału.

W 1975 r. w miarę rozwoju kadry doszło do reorganizacji dotychczasowej struktury Wydziału i utworzenia Instytutu Geografii jako samodzielnej jednostki, której dyrektorem został doc. dr J. Bartosik. Prof. dr hab. H. Jurkiewicz przeszedł w 1978 r. na pełny etat i objął funkcję dyrektora ds. naukowych. Strukturę Instytutu tworzyły wówczas zakłady: Geografii Fizycznej i Geografii Społeczno-Ekonomicznej, Geografii Regionalnej i Kształtowania Środowiska oraz Samodzielna Pracownia Dydaktyki. W ramach Zakładu Geografii Fizycznej funkcjonowała Pracownia Geologii i Gleboznawstwa z Laboratorium. Z chwilą pojawienia się w strukturze organizacyjnej Zakładów i Pracowni zwiększyła się liczba pracowników Instytutu. Plan rozwoju stworzony w połowie lat 70., zakładał rozbudowę uczelni na terenach uzyskanych od władz miasta i budowę kampusu uczelnianego z nowoczesnymi budynkami wydziałów, rektoratu, biblioteką i akademikami. Rozpoczęto budowę budynku Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego, w którym miał być umieszczony Instytut Geografii. W związku z dużą ciasnotą w budynku zajmowanym przez geografię i chemię Instytut Geografii czasowo przeniesiono do pawilonu typu „Zębiec” (planowo na 3 lata). Do początku lat 80. zbudowano budynek Wydziału w stanie surowym. Niestety w latach 80. budowa początkowo została wstrzymana, a następnie postawiona w stan likwidacji.

W 1980 r. obsada kadrowa Instytutu przedstawiała się następująco: 1 profesor nadzw. 2 docentów, 5 adiunktów, 2 st. wykładowców oraz 8 asystentów. Kadrę uzupełniali pracownicy z innych ośrodków naukowych zatrudnieni w niepełnym wymiarze etatowym, którzy wywarli bardzo pozytywny wpływ na rozwój naukowy Instytutu i zróżnicowanie kierunków badawczych. Byli to między innymi: prof. A. Malicki z UMCS, doc. dr hab. J. Jersak, doc. dr hab. Z. Klajnert, doc. dr hab. Z. Maksymiuk oraz dr L. Dutkiewicz i dr J. Ziomek z Uniwersytetu Łódzkiego, doc. dr hab. M. Koziej i prof. S. Jastrzębski z PAN oraz dr Z. Kowalczewski z Instytutu Geologicznego. Niektórzy z nich wypromowali doktorów spośród asystentów naszego Instytutu.

Na przełomie lat 70. i 80. Instytut Geografii osiągnął znaczną samodzielność dydaktyczną oraz naukową pozycję w regionie. Był już zdolny zapewnić odpowiednią obsadę zajęć dydaktycznych i samodzielnie prowadzić działalność naukową. Doprowadzono do opracowania długoterminowych i rocznych planów działalności naukowo-badawczej oraz planów naukowego rozwoju pracowników. Określony został profil badawczy Instytutu i jego tendencje rozwojowe. Podjęte wówczas problemy badawcze dotyczyły dynamiki środowiska przyrodniczego w regionie świętokrzyskim, przyrodniczych podstaw rolnictwa, metodologii regionalizacji fizyczno-geograficznej oraz rozpoznania i wykorzystania surowców mineralnych na potrzeby lokalne. Nawiązano także po raz pierwszy próby współpracy z krajowymi ośrodkami naukowymi i jednostkami gospodarczymi. W tym czasie zostały otwarte pierwsze przewody doktorskie pracowników Instytutu na Uniwersytetach: Wrocławskim, Łódzkim, Warszawskim oraz WSP i AR w Krakowie. Podjęto również po raz pierwszy na rzecz gospodarki regionu realizację tematów zleconych. Nawiązana została współpraca z Uniwersytetem w Greifswaldzie (NRD).

W 1981 r. doc. dr J. Bartosik przeszedł na wcześniejszą emeryturę a funkcję dyrektora Instytutu objął prof. dr hab. H. Jurkiewicz. Lata 80. to trzeci etap rozwoju Instytutu. Zaczęto tworzyć laboratoryjne i aparaturowe podstawy badań naukowych. Rozszerzono współpracę z ośrodkami krajowymi i zagranicznymi. Pracownicy Instytutu uzyskiwali stopnie naukowe doktora. Pozyskano trzech samodzielnych naukowych (prof. dr hab. A. Kowalkowski, doc. dr hab. E. Kupczyk, doc. dr hab. J. L. Olszewski), prof. dr hab. M. Koziej przeszedł do Instytutu na pełny etat. Zmieniono strukturę organizacyjną Instytutu, który składał się z 6 zakładów i 2 pracowni. Od 1986 r. zaczęło działać także w Instytucie Geografii Studium Podyplomowe aktualizacji wiedzy geograficznej dla czynnych nauczycieli.

Lata 80. były jednocześnie latami bardzo trudnymi dla Instytutu. Uwarunkowania „stanu wojennego” i związane z nimi ograniczenia w możliwości prowadzenia badań naukowych, szczególnie dla geografów posługujących się materiałami kartograficznymi i prowadzących badania terenowe, internowania, perturbacje polityczne, brak środków na badania hamowały rozwój naukowy kadry i całego Instytutu.

Przełom lat 80. i 90. był dla Instytutu Geografii okresem kryzysowym. Brak poczucia stabilizacji i odejścia z pracy pracowników Instytutu wywołały kryzys i zagrożenie możliwości kształcenia studentów a nawet likwidacji kierunku. Potrzeba zatrudnienia 8 samodzielnych pracowników naukowych w Instytucie i wprowadzenie Ustawy o Szkolnictwie Wyższym spowodowało pilną konieczność zatrudnienia z zewnątrz samodzielnych pracowników nauki. Dodatkowe trudności były spowodowane dekapitalizacją budynku (jednopiętrowy pawilon typu „Zębiec”). Kilkakrotnie wiatr zrywał część dachu budynku, pomieszczenia dydaktyczne i laboratoryjne oraz instalacje: elektryczna, wodna i gazowa była w fatalnym stanie i ulegały częstym awariom. W podobnym stanie technicznym był stary drewniany barak, w którym mieścił się Instytut Biologii.

W 1990 r. ówczesny rektor WSP prof. dr hab. Adam Kołłątaj uzyskał w ministerstwie Edukacji Narodowej zgodę i środki na wznowienie budowy części budynku Wydziału dla Instytutu Biologii, który w miarę postępu budowy zaczął stopniową przeprowadzkę.

W 1992 roku dyrektorem Instytutu Geografii został wybrany dr Bartłomiej Jaśkowski. Nowa dyrekcja zaczęła intensywne starania o zgodę na kontynuowanie budowy budynku Wydziału oraz pozyskanie nowych pracowników samodzielnych. Kierunek dostał od MEN warunkową zgodę na kontynuowanie geograficznych studiów magisterskich z zaleceniem natychmiastowego uzupełnienia kadry samodzielnych pracowników do 8 i zreformowanie programu kształcenia. Pozyskano z zewnątrz w 1992 r. dr hab. Sławomira Żurka i w 1993 r. prof. dr hab. Bogumiła Rychłowskiego. W 1994 r. przeszła do pracy w Instytucie Geografii dr hab. Krystyna Piotrowska.

Opracowano nowy program studiów geograficznych, który został pozytywnie zaopiniowany przez Radę Główną Szkolnictwa Wyższego i wprowadzony do realizacji od roku akademickiego 1994/95. Zakładał on studia magisterskie dwustopniowe (3 lata licencjat + 2 lata uzupełniające magisterskie). Pierwszy raz w dziejach WSP program został wydany drukiem: Biernat T., Jaśkowski B., 1995 – Program Studiów dla Kierunku Geografia. Wyd. WSP w Kielcach. ss. 131.

Po uzyskaniu zgody na kontynuowanie budowy gmachu Wydziału i w związku z brakiem środków na projektowe prace architektoniczne dyrekcja we własnym zakresie prowadziła prace projektowe związane z dostosowaniem istniejącej budowli do potrzeb Instytutu Geografii. Nowy projekt zakładał usytuowanie Kierunku Geografia na 6 kondygnacjach. Dostosowywano istniejący budynek dla celów dydaktycznych i na pokoje dla pracowników, zaprojektowano od podstaw pomieszczenia laboratoryjne, gromadzono wyposażenie, sprzęt audiowizualny, pomoce dydaktyczne, wyposażenie laboratoriów i aparaturę laboratoryjną. Po przeniesieniu Instytutu do nowego budynku uzyskał on dobre podstawy do dalszego rozwoju. Przy Instytucie powstała Świętokrzyska Stacja Monitoringu, obecnie jest ona jednostką ogólnouczelnianą.

Nowa baza dydaktyczna powala na zwiększenie i rozszerzenie oferty kształcenia. Nowoczesne, dobrze wyposażone laboratoria pozwalają na rozwój badań naukowych. Kilkunastu asystentów zdobyło stopnie naukowe doktora, pierwsi pracownicy Instytutu uzyskali stopnie naukowe doktora habilitowanego i tytuły profesorskie. Kolejne 3 – 4 osoby zakończą przewody habilitacyjne w najbliższym czasie. Rozwój badań naukowych, stale zwiększająca się ilość publikacji, rozwój naukowy kadry Instytutu Geografii dał podstawy do uzyskiwania przez Instytut coraz wyższych kategorii naukowych KBN. Obecnie Instytut ma drugą kategorię. Organizowane jest Muzeum Przyrodnicze, którego sekcją terenową jest powstające obok budynku Wydziału Lapidarium ze zbiorem skał narzutowych oraz zbiorami regionalnymi skał z obszaru Polski.
Obecnie cały Instytut Geografii mieści się w gmachu Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego. Jego łączna powierzchnia: sale dydaktyczne, laboratoria, pokoje pracowników, sekretariat oraz hole, korytarze i WC wynosi 2 136,57m2