Specjalne stanowiska komputerowe

W ramach likwidacji barier w dostępie do informacji Biblioteka Główna utworzyła w czytelniach stanowiska komputerowe ułatwiające zdobywanie, przechowywanie i odtwarzanie informacji osobom niewidomym i słabowidzącym.
Na stanowiskach wspomagających znajdują się komputery, z dostępem do internetu, wyposażone w oprogramowanie typu screenreader wraz z syntetyzatorem mowy, umożliwiające osobie niewidomej pełne i swobodne korzystanie z zasobów komputera pracującego pod kontrolą systemu operacyjnego Windows XP. Dla słabowidzących komputery zostały wyposażone w oprogramowanie powiększające zawartość ekranu z jednoczesną możliwością dobrania jak najkorzystniejszych parametrów kolorów. Niepełnosprawni wzrokowo studenci mogą skorzystać również ze skanera , który wraz z oprogramowaniem OCR - rozpoznającym tekst - i mową syntetyczną umożliwia niewidomemu odczytywanie dostępnej w czytelni literatury.

Jedno ze stanowisk (w Czytelni Pedagogicznej) jest wyposażone dodatkowo w tzw. linijkę brajlowską - monitor prezentujący niewidomemu zawartość ekranu komputera w dostępnym dotykowo piśmie punktowym oraz w drukarkę brajlowską.

Wszystkie stanowiska wspomagające zostały wyposażone w oprogramowanie umożliwiające odczyt książek w formacie "DAISY"

Ponadto dla niedowidzących są dostępne lupy elektroniczne (przenośne) oraz stacjonarne powiększalniki ekranowe. Mają one możliwość regulowania jasności i kontrastowości obrazu oraz dobrania odpowiedniego, najbardziej optymalnego dla danego uszkodzenia wzroku koloru tła i liter czytanego tekstu.

Ze sprzętu specjalistycznego w czytelniach mogą korzystać wszystkie osoby z dysfunkcją widzenia posiadające kartę biblioteczną BG UJK (lub jednorazową kartę wstępu do czytelni) - zobacz Regulamin korzystania ze zbiorów BG oraz Regulamin usług dla osób niepełnosprawnych

Lista stanowisk wspomagających w Czytelniach BG i ich wyposażenie:

1. CZYTELNIA PEDAGOGICZNA (BWP) 1 stanowisko dla osób niewidomych: screenreader, udźwiękowienie, oprogramowanie powiększające zawartość ekranu, OCR, DAISY.
Klawiatura specjalna (duże napisy) oraz linijka brajlowska. Drukarka brajlowska.
Powiększalnik ekranowy stacjonarny ECLIPSE dla słabowidzących.
2. CZYTELNIA GŁÓWNA (L) , CZYTELNIA MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZA (BWM-P), CZYTELNIA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI (INS) po jednym stanowisku wspomagającym: screenreader, udźwiękowienie, oprogramowanie powiększające zawartość ekranu, OCR, DAISY. Klawiatura specjalna (duże napisy).
Powiększalniki ekranowe stacjonarne ECLIPSE.
3. CZYTELNIA HISTORYCZNA (ZH), CZYTELNIA ODDZIAŁU ZBIORÓW SPECJALNYCH (ZSPEC) - lupy elektroniczne

Kontakt w kwestiach technicznych:
Piotr Niedzielski - tyfloinformatyk tel. (041) 349 7163

Iwona Plucner tel. (041) 349 7162
Oddział Automatyzacji Procesów Bibliotecznych

OPROGRAMOWANIE:

SuperNova

Supernowa to znakomity moduł mówiący, ubrajlawiający oraz powiększający obraz na ekranie komputera - jest więc produktem przeznaczonym zarówno dla osób niewidomych, jak też słabowidzących. Najprościej można go opisać jako program Hal w połączeniu z Lunarem. Niewidomy użytkownik może wyłączyć powiększenie i zredukować Supernovą do Hala.

Możliwości programu:
pobierz instrukcję [PDF]

- połączenie udźwiękowienia i powiększenia obrazu pomaga odciążyć zmęczony wzrok, pozwalając użytkownikowi zwiększyć powiększenie obrazu lub włączyć opcje udźwiękawiające
- zawiera pełne opcje programu powiększającego, między innymi wybór powiększenia, procedury prezentowania fragmentów ekranu, możliwość zastosowania kolorów zastępczych
- zawiera pełne opcje programu udźwiękawiającego i ubrajlawiającego

Syntezator mowy Ivona

zobacz opis programu na stronie producenta

IVONA to syntezator mowy do programów udźwiękawiających. Dzięki niemu twój komputer przemówi naturalnym, ludzkim głosem. Ivona jest produktem przeznaczonym specjalnie dla osób niewidomych i niedowidzących. Współpracuje ze wszystkimi programami odczytującymi zawartość ekranu (screenreaderami) i razem z nimi tworzy komplet oprogramowania udźwiękawiający stanowisko komputerowe.

Syntezator mowy obok urządzeń brajlowskich jest najlepszym sposobem na udostępnienie stanowiska komputerowego osobom niewidomym. Doskonale sprawdza się także w ułatwianiu pracy z komputerem osobom niedowidzącym. Posiada wysokiej jakości głosy, a możliwość przyśpieszania mowy oraz szeroki wachlarz ustawień sprawiają, że każdy może dostosować ten syntezator do swoich wymagań.
Dostępne głosy:
polski męski - Jacek
polski żeński - Ewa
angielski żeński - Jennifer

Ogólna charakterystyka:
Jakość głosu syntezatora mowy IVONA jest porównywalna z mową ludzką. Charakteryzuje go naturalna intonacja i przyjemny, wysoce zrozumiały głos. Syntezator mowy IVONA w wersji rehabilitacyjnej zawiera szereg przygotowanych z myślą o osobach niewidomych i niedowidzących opcji, np.:
wybór sposobu interpretowania (parsowania) tekstu
wybór ignorowanych znaków
ustawianie sposobu interpretacji znaków przestankowych

Dodatkowym atutem programu jest możliwość przyśpieszenia wymowy syntezowanego tekstu aż do czterech razy bez zmiany jakości czy wysokości. IVONA w wersji rehabilitacyjnej została zoptymalizowana pod względem czasów reakcji i syntezy. Ze względu na wspomniane cechy IVONA jest niezastąpiona w rehabilitacji osób niewidomych i niedowidzących, gdzie ogromną rolę odgrywa szybki dostęp do informacji.

Program Expressivo - Twój Osobisty lektor

Program Expressivo jest świetnym uzupełnieniem do pracy z syntezatorem mowy IVONA, ponieważ czyta teksty z plików: doc, eml, html, pdf, rtf, sxw, txt, odt oraz zapisuje tworzoną mowę do plików dźwiękowych o rozszerzeniach: mp3, wav, ogg. Utworzone za pomocą Expressivo pliki audio mogą być odsłuchiwane nie tylko na komputerze, ale również na mobilnych odtwarzaczach mp3, dzięki czemu możliwe staje się, np. słuchanie książek na spacerze. Expressivo to doskonałe rozwiązanie dla osób niedowidzących również dlatego, że daje możliwość powiększania i pogrubiania tekstu oraz podświetlania czytanego w danym momencie wyrazu. Poza tym umożliwia czytanie napisów w filmach, poczty elektronicznej, wiadomości RSS w łatwy i przyjemny sposób. Program potrafi korzystać z dowolnych syntezatorów zainstalowanych w systemie.

Daisy - odtwarzacz programowy

Biblioteka Centralna PZN - standard DAISY
Powyższa strona zawiera informacje podstawowe o standardzie Daisy, uwagi dotyczące książek Daisy dostępnych w BC PZN, użyteczne linki, oraz odpowiedzi na często zadawane pytania czytelników.

pobierz informator: System DAISY.pdf - poradnik dla wyższych uczelni (FIRR)

Daisy jest międzynarodowym systemem zapisu cyfrowych książek mówionych dla niewidomych opracowanym w Szwecji w 1988 roku i stale rozwijanym od tego czasu, by coraz lepiej zaspokajać oczekiwania użytkowników w zakresie dostępności i nawigacji po książce.

Podstawowe funkcje:
przechodzenie w książce po frazach lub sekcjach (sekcja jest zbiorem fraz),
wyszukiwanie i przechodzenie do dowolnej części książki na podstawie jej spisu treści,
przechodzenie do konkretnej strony książki,
możliwość wstawiania i wyszukiwania zakładek w książce,
podkreślanie fragmentu cyfrowej książki mówionej i sporządzanie własnych notatek.
Istnieje 6 typów książek Daisy, różniących się proporcjami elementów audio i tekstowych:
Typ 1. Pełne audio z tekstowym tytułem
Typ 2. Pełne audio ze strukturą nawigacji - stosowany w BC typ daisy, umożliwiający dwuwymiarową (linearną i chierarchiczną) nawigację wewnątrz
cyfrowej książki mówionej. Struktura nawigacji jest zwykle odzwierciedleniem spisu treści książki, ponadto możliwe jest przemieszczanie się po stronach.
Typ 3. Pełne audio ze strukturą nawigacji i częściowym tekstem - dostępny jest synchronicznie z warstwą audio tekstowy spis treści, oraz fragmenty tekstu (np. słowa kluczowe), umożliwiające wyszukiwanie. Rozwiązanie stosowane w indeksach, słownikach, itd.
Typ 4. Pełne audio z pełnym tekstem, zsynchronizowanym z warstwą dźwiękową.
Typ 5. Pełny tekst z częściowym audio - wykorzystywany np. w słownikach i podręcznikach języków obcych, dla zaprezentowania wymowy słów i zwrotów.
Typ 6. Pełny tekst bez warstwy audio.

system rozpoznawania znaków (OCR)

Systemy rozpoznawania znaków są to programy, które umożliwiają przetwarzanie graficznego obrazu znaków otrzymanych ze skanera na jego jednoznaczną wartość w kodzie cyfrowym /ASCII lub Unicode/. Wynikiem pracy programu jest taka postać tekstu, który może być wprowadzony do niemal każdego edytora tekstów, bazy danych, arkusza kalkulacyjnego itp., a następnie być odczytany lub dowolnie zmodyfikowany przez osobę z dysfunkcją wzroku przy zastosowaniu programów i urządzeń opisywanych powyżej.
.................................
FineReader 9
.................................
Ogólne informacje
polska wersja
łatwa obsługa programu - intuicyjny interfejs
doskonała jakość rozpoznawania (35% wyższa w porównaniu do wersji poprzedniej)
precyzyjne zachowanie układu strony (do 32% wyższa w porównaniu do wersji poprzedniej)
179 rozpoznawanych języków (w tym j.polski)
36 wbudowanych słowników
przetwarzanie plików PDF
rozpoznawanie: pisma drukowanego i tabel; języków formalnych (C++, Pascal, etc.); znaków subskryptu (r²); prostych formuł chemicznych (np. H₂0); kodów kreskowych; tekstu w pionie; hiperłącz; nagłówków i stopek oraz numeracji stron; pieczątek; przetwarzanie zdjęć dokumentów wykonanych aparatem cyfrowym (do 60% wyższa dokładność w porównaniu do poprzedniej wersji); pełne zachowanie koloru tekstu; otwieranie plików graficznych np. bmp, jpg, jpeg, jpeg 2000, tif, tiff, dcx, pcx, png xps; eksport do różnych formatów, w tym: rtf, txt, doc, csv, xls, dbf, html, pdf, pdf/a, ppt, Microsoft Word XML, docx, xlsx; morfologiczne wyszukiwanie tekstu; automatyzacja procesu przetwarzania.
informacje o programie na stronie producenta

URZĄDZENIA SPECJALNE:

monitor brajlowski (linijka)

Monitory brajlowskie /linijki brajlowskie/ są to urządzenia przekształcające informacje tekstowe lub graficzne pojawiające się na ekranie monitora komputerowego na symbole brajlowskie. Urządzenia te są wykorzystywane przede wszystkim przez te osoby niewidome, które mają poważne problemy ze zrozumieniem mowy syntetycznej i jednocześnie dobrze rozwiniętą umiejętność pracy z użyciem pisma brajla. Dla osób głuchoniewidomych elektroniczne urządzenia brajlowskie stanowią w praktyce jedyną możliwość komunikacji z komputerem i innymi ludźmi. Monitory brajlowskie są niezastąpione w przypadkach konieczności odczytania nut, notacji matematycznej oraz zapisu języków programowania komputerów, np.: "C", BASIC, Pascal. Większość znaków stosowanych w tych zapisach jest zbyt skomplikowana do określenia za pomocą mowy syntetycznej. Poza tym odczytanie przy jej pomocy tekstów dwujęzycznych (słowniki, podręczniki do nauki języków obcych) jest niewygodne, gdyż jak do tej pory, nie udało się opracować systemu, który pozwalałby na automatyczne rozróżnianie tekstów dwu- lub kilkujęzycznych. Efektem tego może być np. tekst angielski czytany przy pomocy polskiej mowy syntetycznej (bez zachowania reguł wymowy danego języka). Monitory brajlowskie dają możliwość samodzielnego rozróżnienia tekstów w dwóch lub kilku językach pisanych na przemian.

drukarka brajlowska

do drukowania tekstów w piśmie punktowym. Przed dokonaniem wydruku tekstu na drukarce brajlowskiej należy dokonać jego konwersji na odpowiedni format, bowiem np. długość linii, wielkość strony, jak i reguły zapisu w brajlu znacznie się różnią od stosowanych w piśmie ludzi widzących. Do tego celu używa się specjalnych programów dokonujących odpowiedniej konwersji.

powiększalniki i lupy

Powiększalniki stacjonarne ECLIPSE: składają się z monitora, wbudowanej statycznej kamery i ruchomego blatu z możliwością ręcznego przesuwu w dowolnych kierunkach płaszczyzny poziomej. Powiększenie od 3 x do 50 x
Wysokiej jakości ekran TFT o przekątnej 15,1" (odpowiednik powierzchni widocznej dla monitora 17" CRT) daje wysoki kontrast i nie powoduje smużenia. Funkcja "przegląd" pozwala szybko zorientować się w miejscu dokumentu, w którym znajduje się powiększony fragment obrazu. Duży i wygodny stolik XY pozwala na wielogodzinną pracę bez zmęczenia.
Funkcje:
- pełen kolor, możliwość regulowania jasności i kontrastowości obrazu oraz dobrania odpowiedniego, najbardziej optymalnego dla danego uszkodzenia wzroku koloru tła i liter tekstu
- auto-fokus
- zaślepki do eliminacji zbędnego tekstu
pobierz instrukcję ECLIPSE (język angielski) [PDF]

Lupy elektroniczne MAXLUPE: urządzenia przenośne z wbudowanym ekranem (wyświetlaczem), posiadające niezależne akumulatorowe źródło zasilania. Używamy ich podobnie jak skanera ręcznego, czyli kładąc i przesuwając je bezpośrednio po kartce dokumentu. Dodatkowo wyposażone w statyw, który ułatwia osobie słabowidzącej swobodne pisanie np. napisanie listu, złożenie podpisu, czy rozwiązanie krzyżówki. Pisany tekst jest wyświetlany na ekranie lupy.

PUBLIKACJE:

Studenci niewidomi i słabowidzący - poradnik dla wyższych uczelni: Vademecum adaptacji stanowiska komputerowego (FIRR) [PDF]

Poradnik dla zainteresowanych zakupami specjalistycznych pomocy dla osób z dysfunkcją wzroku [html]

Adaptacja materiałów informacyjnych poradnik dla wyższych uczelni (FIRR) [PDF]

Prawo autorskie w kontekście realizacji prawa do nauki przez osoby niepełnosprawne [PDF]

Wskazówki dla osób prowadzących zajęcia dydaktyczne ze studentami niewidomymi i słabowidzącymi [PDF]

inne publikacje FIRR - materiały z konferencji "Pełnosprawny student"

Uczeń z dysfunkcją wzroku na lekcji angielskiego Wskazówki metodyczne dla nauczycieli

TYFLOŚWIAT - platforma internetowa będąca centrum informacji o technologiach wspomagających, szkoleniach, wydarzeniach etc. skierowanych do osób z dysfunkcją wzroku

sixdots.pl - serwis o przyjaznych technologiach dla niewidomych i niedowidzących

Wiedza i Myśl - INTERNETOWY MIESIĘCZNIK TYFLOSPOŁECZNY

PRZYDATNE LINKI:

informacja dla studentów niepełnosprawnych UJK

Pełnomocnik ds. Niepełnosprawnych Studentów UJK:
dr Mirosław Rutkowski e-mail: studenci.niepelnosprawni@pu.kielce.pl

Polski Związek Niewidomych

Biblioteka Centralna Polskiego Związku Niewidomych

Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci i Młodzieży Słabo Widzącej im. Prof. Zofii Sękowskiej w Lublinie
od 1 września 2008 roku rozpoczęła swoją działalność wypożyczalnia książek dotykowych dla małych niewidomych dzieci. Wypożyczalnia ma charakter ogólnopolski, książki wypożyczane są bezpłatnie zainteresowanym rodzicom dzieci niewidomych i słabowidzących.

wyszukiwarka GOOGLE - accessible search - wersja dla niewidomych
Google uruchomiło specjalną wersję swojej wyszukiwarki przystosowaną dla osób niewidomych. Wyniki wyszukiwania prezentowane są w prosty, czytelny sposób, dodatkowo wybierane są strony przyjazne dla niewidomych. Wyszukiwarka analizuje treści znalezionych stron i wybiera te, które zawierają dużo treści tekstowych oraz są czytelne przy wyłączonych obrazkach.

Intelligent Web Reader - mówiąca przeglądarka internetowa

Konfigurowanie funkcji ułatwień dostępu dla osób niewidomych lub mających problemy ze wzrokiem w systemie Windows XP [Microsoft]

Konfigurowanie funkcji ułatwień dostępu - Windows VISTA [Microsoft]

Zobaczyć morze - rejsy niewidomych Zawiszą Czarnym

Kampania Otwórz Oczy